In het kader van de reeks Goed Bewaard behandelt Willem Heijting deze keer een bijzondere collectie uit Tresoar in Leeuwarden, ontstaan naar aanleiding van een negentiende-eeuwse mystificatie.
Materiaal voor een thriller. De timmerbaas Cornelis over de Linden in wiens familie een oeroude Friese kroniek overgeleverd zou zijn: het Oera Linda-boek (OLB). De letterkundigen François HaverSchmidt (alias Piet Paaltjens) en Eelco Verwijs die wel van een grap hielden. Het speels geconstrueerde OLB-handschrift in pseudo-runenschrift dat in 1867 opdook. De verzonnen ‘Oud-Friese’ taal. Een duizenden jaren oude Friese cultuur die de bakermat zou zijn van de West-Europese beschaving. De Romeinse godennaam Neptunus die afgeleid zou zijn van ‘Neef Teunis’. De classicus Jan Gerhardus Ottema die het allemaal serieus nam en zich als wetenschapper voor de gek liet houden. De polemiek tussen Oera Linda-gelovigen en kritische geleerden die de OLB-hoax algauw ontmaskerden. ‘Ariosofen’ die in de nazitijd voor hun rassenleer-ideeën putten uit het OLB als de Germaanse oerbijbel. New Age-aanhangers en complotdenkers die op het OLB voortborduurden. De cultuurhistoricus Goffe Jensma wist in zijn proefschrift (2004) en een teksteditie (2006, 2022) bijna alles wat zich omstreeks 1870 rond het OLB afspeelde te ontrafelen. Bijna alles, want de makers lieten zelf niets los en namen de geheimen mee in hun graf.
Jensma geeft een overtuigend beeld van het OLB als een bizar literair werk, een mystificatie waarin 19e-eeuwse culturele, historiografische en religieuze ontwikkelingen ironisch worden belicht. Op Youtube vertelt hij (in het Fries met Nederlandse ondertiteling) aan de hand van beeldmateriaal meer over zijn bevindingen. We mogen de Provinciale Bibliotheek van Friesland, inmiddels opgegaan in Tresoar te Leeuwarden, dankbaar zijn dat deze niet alleen het Oera Linda-handschrift in eigendom wist te krijgen, maar ook de stortvloed aan publicaties en andere documentatie bewaart die de uit de hand gelopen OLB-grap tot op heden teweegbrengt: de OLB-collectie. Het eerste object uit deze collectie is uiteraard het manuscript zelf: OLB C 1. Deze collectie met gedrukte publicaties over het OLB is belangrijk erfgoed: de publicaties houden ons een spiegel voor en stemmen tot nadenken.
Wil je dat meer gedrukt erfgoed een kans krijgt om goed bewaard te blijven? Steun dan het Gerard Leeu Fonds met een donatie.
Willem Heijting
Dit bericht is eerder geplaatst op LinkedIn