De Universiteitsbibliotheek Groningen is sinds 1724 de trotse eigenaar van de ‘Groningse Lutherbijbel’: de vierde druk van de door Desiderius Erasmus (1466-1536) samengestelde uitgave van het Nieuwe Testament (Bazel 1527). Erasmus bezorgde hierin de Griekse tekst, zijn Latijnse vertaling en de Latijnse ‘Vulgaat’. Een tweede deel bevat Erasmus’ aantekeningen bij het NT.
Voor de 16e-eeuwse humanisten en theologen was dit een hulpmiddel bij de bijbelstudie. Wetenschappelijk werk, zo lijkt het, dat de leek nu niets opwindends biedt. En dit is toch een Erasmusbijbel? Ja, maar het was de hervormer Martin Luther (1483-1546) die een exemplaar in huis had en dat heeft bestudeerd. Emotioneel als hij was, liet hij zijn pen in het boek neerdalen als hem iets opviel. Dat gebeurde honderden keren, vaak uitvallen tegen Erasmus, wiens religieuze ligging Luther niet beviel: Je bent niet vroom – Je bent een deugniet – Wat heeft dit gezwets voor zin?
Dit exemplaar is via-via in Groningen terechtgekomen. Een van de bezitters was Regnerus Praedinius (1510-1559), rector van de Latijnse school aldaar. Ook hij vulde de marges met aantekeningen, waarin hij Erasmus juist bijviel.
Wie nu deze ‘Lutherbijbel’ voor zijn ogen heeft, heeft de sensatie tussen de mannen te staan die de grote wendingen van de 16e eeuw teweegbrachten. Het is een Europees topstuk, dat met Erasmus als auteur en Luther als commentator belangrijk Nederlands erfgoed is.

Dit bericht is eerder geplaatst op LinkedIn